Lista lektur obowiązkowych na maturę z języka polskiego 2026

Matura 2026 z języka polskiego zbliża się wielkimi krokami, a wraz z nią pojawia się pytanie, które spędza sen z powiek niejednemu uczniowi – jakie lektury obowiązkowe trzeba znać, by zdać egzamin dojrzałości? Lista lektur obowiązkowych na maturę 2026 opiera się na nowej podstawie programowej z 2024 roku i obejmuje zarówno dzieła rodzime, jak i arcydzieła literatury światowej, których znajomość treści oraz problematyki lektur obowiązkowych będzie weryfikowana zarówno na maturze ustnej, jak i w części pisemnej egzaminu.

Najważniejsze informacje:

• Na maturę 2026 obowiązuje podstawa programowa z 2024 roku, która znacząco skraca listę lektur obowiązkowych.

• Poziom podstawowy obejmuje około 20 pozycji, w tym: fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba czy Księgi Psalmów.

• Na poziomie rozszerzonym zdający musi znać m.in.: „Boską komedię” Dantego i naturalistyczną powieść europejską.

• W latach 2025–2028 maturzyści mogą dodatkowo odwoływać się do lektur z poprzedniej podstawy programowej z 2018 roku.

• Zadania sprawdzające znajomość treści pojawią się zarówno w teście historycznoliterackim, jak i na maturze ustnej.

Do góry

Lektury obowiązkowe matura 2026 z języka polskiego

Nowa lista lektur na maturę 2026 przynosi istotne zmiany w kanonie tekstów obowiązujących na poziomie podstawowym, a jej znajomość stanowi fundament przygotowań do egzaminu dojrzałości z języka polskiego. Która z pozycji okaże się najtrudniejsza do opanowania – obszerna „Lalka” czy może wymagająca „Zbrodnia i kara”? Należy pamiętać, że na maturze zarówno podstawowej, jak i rozszerzonej niejedno zadanie będzie dotyczyło lektury obowiązkowej, zatem warto poświęcić uwagę i być na bieżąco z lekturami maturalnymi.

Do pełnego zakresu lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym, należą następujące pozycje:

• Adam Mickiewicz, „Dziady cz. III” – dramat romantyczny ukazujący mesjanistyczną wizję narodu polskiego i walkę o wolność,

• Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym „Romantyczność” – utwory stanowiące manifest polskiego romantyzmu i nowej wrażliwości poetyckiej,

• Biblia, fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana – fundamentalne teksty kultury europejskiej, źródło archetypów i symboli literackich,

• Bolesław Prus, „Lalka” – powieść pozytywistyczna przedstawiająca panoramę społeczeństwa polskiego drugiej połowy XIX wieku,

• Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara” – psychologiczna powieść rosyjska eksplorująca problem winy, kary i odkupienia,

• Henryk Sienkiewicz, „Potop” (fragmenty) – część trylogii ukazującej dzieje Polski w okresie wojen XVII wieku,

• Homer, „Iliada” (fragmenty) – starożytny epos grecki będący źródłem motywów i toposów literatury europejskiej,

• Ignacy Krasicki, wybrana satyra – oświeceniowy utwór krytykujący wady społeczne i obyczajowe epoki,

• Jan Kochanowski, wybrane pieśni i treny – renesansowa poezja filozoficzna i żałobna najwybitniejszego poety staropolskiego,

• Jan Parandowski, „Mitologia”, cz. I Grecja – kompendium mitów greckich niezbędne do zrozumienia kultury antycznej,

• Lament świętokrzyski (fragmenty) – średniowieczny utwór liryczny wyrażający ból Matki Boskiej pod krzyżem,

• Molier, „Skąpiec” – klasycystyczna komedia demaskująca ludzką chciwość i obsesję pieniądza,

• Pieśń o Rolandzie (fragmenty) – średniowieczny epos rycerski gloryfikujący honor, a także wierność wasalną,

• Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty) – średniowieczny dialog podejmujący motyw danse macabre,

• Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem” (fragmenty) – esej reportażowy łączący refleksję o podróżowaniu z rozważaniami o historii,

• Sofokles, „Antygona” – tragedia antyczna prezentująca konflikt między prawem boskim a ludzkim,

• Stanisław Wyspiański, „Wesele” – dramat symboliczny będący rozrachunkiem z polskimi mitami narodowymi,

• Stefan Żeromski, „Przedwiośnie” – powieść międzywojenna ukazująca dylematy młodego pokolenia w odrodzonej Polsce,

• Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” (fragmenty) – epopeja chłopska przedstawiająca cykl życia wsi polskiej,

• William Szekspir, „Makbet” – tragedia ukazująca destrukcyjną siłę ambicji i żądzy władzy,

• Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” – awangardowa powieść demaskująca sztuczność form kulturowych i społecznych.

Ponadto z zakresu szkoły podstawowej obowiązują: bajki Ignacego Krasickiego, „Dziady cz. II” oraz „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza, „Zemsta” Aleksandra Fredry i „Balladyna” Juliusza Słowackiego. Znajomość tych wszystkich pozycji gwarantuje solidne przygotowanie do zadań sprawdzających znajomość treści, które pojawią się w arkuszu egzaminacyjnym na poziomie podstawowym.

Do góry

Wyzwania na poziomie rozszerzonym

Matura na poziomie rozszerzonym wymaga od zdającego znacznie głębszej erudycji literackiej oraz umiejętności dostrzegania kontekstów kulturowych i filozoficznych, a lista lektur obowiązkowych dla tego poziomu obejmuje dzieła szczególnie wymagające interpretacyjnie. Czy uczeń przygotowujący się do matury rozszerzonej zdaje sobie sprawę z tego, jak bardzo „Mistrz i Małgorzata” różni się od „Procesu” Kafki, mimo że oba utwory poruszają problematykę egzystencjalną?

Aby zdać egzamin na poziomie rozszerzonym, trzeba znać następujące lektury:

• Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu „Sklepy cynamonowe” – prozatorskie arcydzieła polskiej awangardy, pełne onirycznej wyobraźni i poetyckiego języka,

• Dante Alighieri, „Boska komedia” (fragmenty) – średniowieczny poemat alegoryczny będący summą kultury chrześcijańskiej,

• Franz Kafka, „Proces” (fragmenty) – modernistyczna powieść ukazująca absurd biurokratycznej machiny i egzystencjalny lęk jednostki,

• Homer, „Odyseja” (fragmenty) – epos o tułaczce Odyseusza, archetypie podróżnika i człowieka sprytu,

• Jan Kochanowski, „Treny” (jako cykl poetycki) – renesansowy poemat żałobny będący medytacją o sensie cierpienia i wiary,

• Janusz Głowacki, „Antygona w Nowym Jorku” – współczesny dramat transponujący antyczny mit w realia amerykańskiej emigracji,

• Juliusz Słowacki, „Kordian” – dramat romantyczny ukazujący dojrzewanie bohatera i klęskę spisku koronacyjnego,

• Michaił Bułhakow, „Mistrz i Małgorzata” – wielowarstwowa powieść rosyjska łącząca satyrę z metafizyką i historią biblijną,

• Realistyczna albo naturalistyczna powieść europejska – do wyboru: Honoré de Balzac „Ojciec Goriot”, Charles Dickens „Klub Pickwicka”, Mikołaj Gogol „Martwe dusze” lub Gustaw Flaubert „Pani Bovary”,

• Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie – groteskowa proza demaskująca absurdy systemu i ludzkiej natury,

• Stanisław Ignacy Witkiewicz, „Szewcy” – awangardowy dramat o rewolucji oraz upadku cywilizacji,

• Tadeusz Konwicki, „Mała Apokalipsa” – powieść o schyłku PRL-u i moralnych dylematach inteligenta,

• William Szekspir, „Hamlet” – tragedia o zemście, wahaniu i kondycji człowieka renesansu,

• Wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego lub Zbigniewa Herberta – teksty łączące erudycję z głęboką refleksją humanistyczną.

Na poziomie rozszerzonym zdający może w wypracowaniu odwołać się również do lektur z zakresu podstawowego oraz do dowolnego utworu poetyckiego jako innego utworu literackiego albo jako kontekstu. Ta elastyczność pozwala na budowanie wielopoziomowych interpretacji, które są wysoko punktowane przez egzaminatorów.

Do góry

Adam Mickiewicz i Ignacy Krasicki – nieśmiertelni klasycy

Trudno wyobrazić sobie maturę z języka polskiego bez Adama Mickiewicza i Ignacego Krasickiego – dwóch twórców, których dzieła stanowią absolutny fundament polskiej literatury i kultury. Adam Mickiewicz pojawia się na liście lektur obowiązkowych aż trzykrotnie: z wybranymi balladami (w tym z programową „Romantycznością”), z monumentalnymi „Dziadami cz. III” oraz – w ramach lektur z zakresu szkoły podstawowej – z „Dziadami cz. II” i „Panem Tadeuszem”.

„Dziady cz. III” to bez wątpienia jeden z najważniejszych tekstów, których znajomość problematyki będzie sprawdzana zarówno na maturze ustnej, jak i w części pisemnej egzaminu. Dramat ten koncentruje się wokół mesjanistycznej wizji Polski jako Chrystusa narodów, a jego bohater – Konrad – przechodzi przemianę z romantycznego indywidualisty w proroka walczącego o wolność ojczyzny. Scena Wielkiej Improwizacji, w której Konrad rzuca wyzwanie Bogu, należy do najczęściej analizowanych fragmentów w arkuszu egzaminacyjnym.

Ignacy Krasicki reprezentuje z kolei epokę oświecenia – jego satyry i bajki od pokoleń uczą krytycznego spojrzenia na wady społeczne, a także ludzkie przywary. Bajki Krasickiego, znane uczniom jeszcze ze szkoły podstawowej, powracają na maturze jako teksty o zaskakującej aktualności. Krótkie, zwięzłe formy niosą uniwersalne morały, które można odnosić do współczesnych realiów, co czyni je wdzięcznym materiałem do interpretacji.

Do góry

Władysław Stanisław Reymont i Stefan Żeromski – polskie pióra w natarciu

Przełom XIX i XX wieku przyniósł polskiej literaturze dwa nazwiska, które na stałe wpisały się w kanon lektur obowiązkowych – Władysława Stanisława Reymonta i Stefana Żeromskiego. Obaj twórcy, choć różnili się stylem i poruszaną w dziełach tematyką, łączyli w swoich dziełach głęboką obserwację polskiej rzeczywistości z mistrzostwem języka artystycznego.

Władysław Stanisław Reymont zasłynął przede wszystkim tetralogią „Chłopi”, za którą otrzymał literacką Nagrodę Nobla w 1924 roku. Na maturze 2026 obowiązują fragmenty tego monumentalnego dzieła, które przedstawia życie wsi polskiej w cyklu czterech pór roku. Reymont stworzył obraz społeczności chłopskiej z jej rytuałami, hierarchią i zmaganiami z przyrodą, który stał się epopeją narodową. Język „Chłopów” – stylizowany na gwarę łowicką – stanowi osobne wyzwanie interpretacyjne i językoznawcze.

Stefan Żeromski, określany „sumieniem polskiej literatury”, obecny jest na liście lektur dzięki powieści „Przedwiośnie”. Utwór ten, powstały w 1924 roku, podejmuje palące problemy odrodzonej Polski – reformy społeczne, nierówności klasowe i dylematy młodego pokolenia. Główny bohater, Cezary Baryka, staje przed wyborem między rewolucją a ewolucją, co czyni powieść tekstem o nieprzemijającej aktualności. Kto z współczesnych maturzystów nie rozpozna w rozdarciu Baryki własnych dylematów dotyczących przyszłości kraju?

Do góry

Naturalistyczna powieść europejska: Honoré de Balzac i „Ojciec Goriot”

Lista lektur na poziomie rozszerzonym daje maturzystom możliwość wyboru jednej spośród czterech pozycji reprezentujących nurt realistyczny lub naturalistyczny w prozie europejskiej XIX wieku. Wśród propozycji znajdują się: „Ojciec Goriot” Honoré de Balzaca, „Klub Pickwicka” Charlesa Dickensa, „Martwe dusze” Mikołaja Gogola oraz „Pani Bovary” Gustawa Flauberta. Każda z tych powieści oferuje inne spojrzenie na społeczeństwo epoki i odmienne techniki narracyjne.

„Ojciec Goriot” Honoré de Balzaca stanowi doskonałą reprezentację francuskiego realizmu i wchodzi w skład monumentalnej „Komedii ludzkiej” – cyklu obejmującego niemal sto powieści i opowiadań. Historia tytułowego bohatera, który poświęca wszystko dla niewdzięcznych córek, jest bezlitosną analizą społeczeństwa paryskiego doby Restauracji. Balzac z chirurgiczną precyzją obnaża mechanizmy rządzące światem pieniądza, ambicji i pozorów. Powieść europejska Honoré de Balzaca ukazuje również losy młodego Rastignaca – studenta prawa, który musi wybrać między moralnością a karierą.

Naturalistyczna powieść europejska, niezależnie od wybranego tytułu, dostarcza bogatego materiału do analizy porównawczej z literaturą polską tego okresu. Zestawienie „Ojca Goriot” z „Lalką” Prusa pozwala dostrzec podobieństwa w sposobie konstruowania panoramy społecznej, a jednocześnie uchwycić specyfikę polskiego pozytywizmu. Czyż Wokulski nie przypomina czasem Rastignaca w swoich zmaganiach z bezdusznym światem?

Do góry

„Boska komedia” i „Podróże z Herodotem” – okno na świat

Dwie pozycje z listy lektur obowiązkowych – „Boska komedia” Dantego Alighieri i „Podróże z Herodotem” Ryszarda Kapuścińskiego – łączy pozornie niewiele, a jednak obie otwierają przed czytelnikiem perspektywę uniwersalną, wykraczającą poza granice jednej epoki czy kultury. Dante, pisząc swój poemat na początku XIV wieku, stworzył dzieło będące summą średniowiecznej wiedzy i wiary. Kapuściński, siedem stuleci później, zaproponował refleksję o podróżowaniu jako sposobie poznawania świata i samego siebie.

„Boska komedia” na poziomie rozszerzonym obowiązuje we fragmentach, co pozwala skupić się na najważniejszych częściach – przede wszystkim na „Piekle”, które dostarcza niezliczonych motywów i symboli wykorzystywanych w literaturze późniejszych epok. Wędrówka Dantego przez zaświaty pod przewodnictwem Wergiliusza stanowi alegorię ludzkiego życia – od zagubienia w „ciemnym lesie” grzechu, przez oczyszczenie, aż po osiągnięcie zbawienia. Znajomość tej struktury okazuje się niezbędna przy interpretacji wielu utworów późniejszych.

„Podróże z Herodotem” Ryszarda Kapuścińskiego to z kolei pozycja reprezentująca współczesną literaturę faktu. Kapuściński, wybitny reporter, splata w tym eseju wspomnienia z własnych podróży dziennikarskich z lekturą „Dziejów” starożytnego historyka greckiego. Powstaje w ten sposób wielowarstwowy tekst o naturze poznania, o granicach między kulturami i o niezmienności ludzkiej natury mimo upływu tysiącleci. Która inna lektura maturalna tak skutecznie łączy starożytność ze współczesnością?

Do góry

Lista lektur obowiązkowych na maturę 2026. Podsumowanie

Lista lektur obowiązkowych na maturę 2026 stanowi przemyślany wybór tekstów reprezentujących najważniejsze epoki, nurty i gatunki literackie – od starożytności po współczesność, od tragedii antycznej po reportaż literacki. Znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych, zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym, wymaga systematycznej pracy rozłożonej na cały cykl kształcenia w szkole ponadpodstawowej. Matura 2026 z języka polskiego sprawdzi nie tylko pamięć faktograficzną, lecz przede wszystkim umiejętność interpretacji, dostrzegania kontekstów i budowania argumentacji. Niezależnie od tego, czy maturzysta zmierzy się z „Dziadami cz. III” Adama Mickiewicza, naturalistyczną powieścią europejską Honoré de Balzaca, czy „Boską komedią” Dantego – każda z tych lektur oferuje intelektualną przygodę i możliwość głębszego zrozumienia człowieka oraz świata, w którym żyje.

Do góry