Honoré de Balzac – biografia, życiorys i najważniejsze dzieła

Honoré de Balzac (pol. Honoriusz Balzak) to jeden z najsławniejszych powieściopisarzy francuskich, urodzony 20 maja 1799 roku w Tours, a zmarły 18 sierpnia 1850 roku w Paryżu. Tworzył na styku romantyzmu i realizmu, wypracowując realistyczny obraz społeczeństwa francuskiego od czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej po panowanie Ludwika Filipa. Jego monumentalny cykl "Komedia ludzka" odmienił europejską prozę i wyznaczył kierunek, którym przez kolejne dekady podążali najwybitniejsi twórcy powieści realistycznej.

Do góry

Najważniejsze informacje o Honoré de Balzacu – w pigułce

Kategoria	Informacja
Data i miejsce urodzenia	20.05.1799, Tours (Francja)
Data i miejsce śmierci	18.08.1850, Paryż
Epoka literacka	romantyzm / realizm
Najważniejsze dzieła	"Ojciec Goriot", "Stracone złudzenia", "Jaszczur"
Zawód/Rola	powieściopisarz, dramaturg, krytyk literacki, eseista
Rodzina	Ojciec: Bernard-François Balssa; matka: Anne-Charlotte-Laure Sallambier; żona: Ewelina Hańska (od 1850)

Do góry

Kalendarium życia i twórczości

• 1799 – Urodziny w Tours; ojciec pochodzi z rodziny chłopskiej, matka z zamożnej rodziny paryskich mieszczan.

• 1807 – Ojciec umieścił go w internacie ojców oratorianów w Vendôme; chłopiec staje się oczytanym samoukiem.

• 1816 – Podjął studia prawnicze na Sorbonie i jednocześnie słuchał wykładów z literatury i filozofii.

• 1819 – Wbrew planom rodziców opuścił dom rodzinny i zamieszkał samotnie w paryskiej mansardzie.

• 1820 – Napisał pierwszą tragedię wierszem "Cromwell", którą rodzina i zaproszony krytyk przyjęli bez entuzjazmu.

• 1829 – Ukazuje się tytuł "Szuanie" – pierwszy sukces literacki wydany pod własnym nazwiskiem.

• 1835 – Publikacja "Ojca Goriot" – centralnego dzieła cyklu powieści, tworzonego przez autora na przestrzeni lat.

• 1842 – Cykl powieściowy otrzymał tytuł "Komedia ludzka".

• 1850 – Ślub z Eweliną Hańską; śmierć w Paryżu 18 sierpnia.

Do góry

Życiorys Honoré de Balzaca – szczegółowa biografia

Dzieciństwo i edukacja

Nieszczęśliwe dzieciństwo Balzaca ukształtowało zarówno jego charakter, jak i tematykę przyszłej twórczości. Ojciec pisarza wywodził się z rodziny chłopskiej z południa Francji i przez lata służby za czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej zgromadził skromny majątek rodzinny, zmieniając przy tym nazwisko z Balssa na bardziej szlachetnie brzmiące Balzac. Matka, Anna-Charlotte-Laure Sallambier, należąca do zamożnej rodziny paryskich mieszczan zajmujących się pasmanterią, była od ojca pisarza młodsza o ponad trzydzieści lat i nigdy nie darzyła Honoré ciepłem – egoistyczną matkę widywał jedynie w niedzielę, a poczucie odrzucenia odcisnęło głęboki ślad w jego psychice. W wieku sześciu lat ojciec umieścił go w internacie w Vendôme, gdzie przez sześć lat nie wracał do domu i stał się oddanym czytelnikiem. Tam ukształtował się jako samouk, którego rozległość wiedzy stała się fundamentem całej późniejszej twórczości.

W 1816 roku Balzac wstąpił na Sorbonę, jednocześnie słuchał wykładów z historii, literatury i filozofii, po czym odbył praktykę przyszłego prawnika w kancelarii adwokackiej mecenasa Guillonneta-Merville i w kancelarii notarialnej. Prawo skończyło się jednak dla niego na zdanych egzaminach, bo wbrew planom rodziców porzucił jurisprudencję i postanowił poświęcić się literaturze – wyprowadził się i zamieszkał samotnie w paryskiej mansardzie.

Rozwój kariery i twórczość literacka

W 1820 roku napisał pierwszą tragedię "Cromwell", lecz jej miażdżące przyjęcie przez rodzinę i zaproszonego krytyka nie złamało jego determinacji. Przez kilka lat tworzył pod pseudonimami romanse i powiastki przygodowe, próbował też sił w prowadzeniu własnej drukarni – przedsięwzięcie skończyło się finansową klęską i długami, które towarzyszyły mu niemal do końca życia. W 1829 roku ukazały się dwa przełomowe dzieła: "Szuanie" ("Les Chouans") – pierwsza powieść wydana pod własnym nazwiskiem – oraz "Fizjologia małżeństwa" ("Physiologie du mariage"), która jako pierwsza weszła do cyklu późniejszej "Komedii ludzkiej" ("La Comédie humaine"). Rok 1831 przyniósł "Jaszczura" ("La Peau de chagrin") – filozoficzną alegorię ludzkich pragnień, która postawiła go w centrum życia literackiego. Kobiety odgrywały w życiu Balzaca ważną rolę i stanowiły inspirację dla wielu postaci. Pisarz szczególnie portretował kobiety dojrzałe – "Kobieta trzydziestoletnia" ("La Femme de trente ans") zapoczątkowała literacką modę na bohaterkę uwikłaną w małżeńskie i emocjonalne konflikty.

W 1832 roku ukazał się "Proboszcz z Tours" ("Le Curé de Tours"), w 1833 – "Lekarz wiejski" ("Le Médecin de campagne"), a w 1834 "Poszukiwanie absolutu" ("La Recherche de l'absolu"), zaliczane do nurtu powieści filozoficznych. W 1835 roku opublikował "Ojca Goriot" ("Le Père Goriot") – jako pierwszy utwór cyklu świadomie spinający powtarzające się postacie. W 1838 roku pojawiła się "Bank Nucingena" ("La Maison Nucingen") – satyra na bankierów paryskich. Na przestrzeni lat czterdziestych powstawały "Stracone złudzenia" ("Illusions perdues"), "Nędze życia kurtyzany" ("Splendeurs et misères des courtisanes"), "Kuzynka Bietka" ("La Cousine Bette"), "Kuzyn Pons" ("Le Cousin Pons"), a także nowele takie jak "Nieznane arcydzieło" ("Le Chef-d'œuvre inconnu") i "Sekrety księżnej de Cadignan" ("Les Secrets de la princesse de Cadignan"). Balzac był też autorem nowel osadzonych w tematyce średniowiecznej – zbiór "Opowiastki jurne" ("Contes drolatiques", 1832–1837) pisany archaizowaną francuszczyzną nawiązywał stylem do Rabelais'go. W 1842 roku cały cykl otrzymał tytuł "Komedia ludzka" ("La Comédie humaine"), nawiązujący do "Boskiej Komedii" Dantego. Do twórczości Balzaca nawiązywali później Dostojewski, Zola i Dickens.

Ostatnie lata i śmierć

Schyłkowy okres życia upływał pod znakiem wyczerpania fizycznego, niemożliwych do opanowania długów i postępującej choroby serca. W 1848 roku Balzac wyruszył na Ukrainę, by zamieszkać blisko Eweliny Hańskiej – polskiej arystokratki, z którą korespondował przez osiemnaście lat; wiosną 1850 roku para wzięła wreszcie ślub. Pisarz wrócił do Paryża ciężko chory i odszedł 18 sierpnia 1850 roku, mając pięćdziesiąt jeden lat. Swą śmiercią zakończył epokę, którą sam najpełniej opisał – pochowano go na paryskim cmentarzu Père-Lachaise.

Do góry

Twórczość Honoré de Balzaca – najważniejsze dzieła

W dorobku Honoré de Balzaca centralne miejsce zajmuje cykl "Komedia ludzka" – realistyczny obraz społeczeństwa francuskiego obejmujący niemal sto ukończonych dzieł. Cykl dzieli się na Studia obyczajowe ze scenami z życia prywatnego, życia paryskiego i życia prowincjonalnego oraz na powieści filozoficzne skupione w Studiach filozoficznych, badające granice ludzkiego poznania i namiętności.

Powieści i proza

• "Ojciec Goriot" (1835) – serce cyklu; realistyczny obraz Paryża doby restauracji Burbonów z przesłaniem o degeneracji więzi rodzinnych.

• "Stracone złudzenia" (1837–1843) – epicka opowieść o konfrontacji artystycznych marzeń z brutalnym rynkiem literackim.

• "Jaszczur" (1831) – filozoficzna alegoria pragnień i woli; powieść, która przyniosła Balzacowi ogólnoeuropejską sławę.

• "Poszukiwanie absolutu" (1834) – studium naukowej obsesji niszczącej rodzinę, zaliczane do powieści filozoficznych.

• "Kobieta trzydziestoletnia" (1831–1834) – portret kobiety dojrzałej uwikłanej w konflikty emocjonalne i społeczne.

Nowele i opowiadania

• "Nieznane arcydzieło" (1831), "Sekrety księżnej de Cadignan" (1839) – arcydzieła formy krótkiej.

• "Opowiastki jurne" (1832–1837) – rubaszne opowiadania w tematyce średniowiecznej, pisane archaizowaną francuszczyzną.

Publicystyka i eseje

"Fizjologia małżeństwa" i "Małe niedole pożycia małżeńskiego" – ironiczne studia nad instytucją małżeństwa, łączące krytykę literacką z obserwacją socjologiczną.

Do góry

Najsłynniejsze cytaty Honoré de Balzaca

• „Czuć, kochać, cierpieć, poświęcać się – to będzie zawsze treścią życia kobiety."

• „Kiedy kobieta kocha, przebacza wszystko; kiedy nie kocha, nie przebacza niczego, nawet cnót."

• „Społeczeństwo francuskie miało być historykiem, ja miałem być tylko sekretarzem." – z przedmowy do "Komedii ludzkiej".

Do góry

Ekranizacje i obecność w kulturze

Twórczość Honoré de Balzaca wielokrotnie trafiała na ekrany kin i deski teatrów. "Stracone złudzenia" zostały przeniesione na ekran przez Xaviera Giannoliego w 2021 roku, zdobywając siedem Cezarów na ceremonii w 2022 roku. "Ojciec Goriot" doczekał się miniserialu BBC (1968) z Andrewem Keirem w roli tytułowej. Pomnik pisarza autorstwa Auguste'a Rodina stoi przy skrzyżowaniu bulwarów Raspail i Montparnasse w Paryżu.

Do góry

Cechy charakterystyczne twórczości – styl Balzaca

• Główne motywy: pieniądz jako motor działań społecznych, ambicja, miłość uwikłana w ekonomię, rozpad więzi rodzinnych.

• Język i styl: rozbudowane ekspozycje środowiskowe, drobiazgowe opisy wnętrz i postaci, dynamiczna akcja dramatyczna.

• Gatunki: powieść obyczajowa, powieści filozoficzne, nowela, esej, dramat; technika nawracania postaci jako innowacyjna metoda kompozycyjna.

Do góry

Honoré de Balzac – ciekawostki

• Pisał po piętnaście i więcej godzin dziennie, a do pracy pobudzał się czarną kawą – szacuje się, że przez całe życie wypił jej kilkadziesiąt tysięcy filiżanek.

• Cząstkę szlachecką „de" dodał do nazwiska bez żadnej oficjalnej nobilitacji, wzorując się na ojcu, który uczynił to samo z rodowego Balssa.

• Korespondencja z Eweliną Hańską przez osiemnaście lat wypełnia grube tomy i jest uważana za jedno z najpiękniejszych świadectw romantycznej miłości w historii literatury.

Do góry