Gustaw Flaubert – biografia, życiorys i najważniejsze dzieła

Gustaw Flaubert (Gustave Flaubert) był jednym z najważniejszych pisarzy XIX wieku i jednym z twórców nowoczesnej powieści realistycznej. Ten pisarz francuski, uznawany często za prekursora naturalizmu, zasłynął przede wszystkim jako autor powieści Pani Bovary, która stała się jednym z najważniejszych dzieł literatury światowej. Jego twórczość wyróżniała się niezwykłą precyzją języka, dążeniem do możliwie największego obiektywizmu opisu oraz bezkompromisowym ukazywaniem rzeczywistości w jej rzeczywistych przejawach. Dzięki temu Gustave Flaubert wywarł ogromny wpływ na rozwój europejskiej powieści realistycznej.

Do góry

Najważniejsze informacje o Gustawie Flaubercie – w pigułce

Kategoria	Informacja
Data i miejsce urodzenia	12.12.1821, Rouen (Francja)
Data i miejsce śmierci	08.05.1880, Croisset koło Rouen (Francja)
Epoka literacka	Realizm / wczesny naturalizm (XIX wiek)
Najważniejsze utwory	Pani Bovary, Salammbô, Szkoła uczuć, Kuszenie św. Antoniego, Trzy opowieści
Zawód/Rola	pisarz francuski, powieściopisarz, prekursor naturalizmu
Rodzina	ojciec: Achille-Cléophas Flaubert (chirurg), matka: Anne-Justine-Caroline Fleuriot; starszym bratem Gustave’a był Achille, młodszą siostrą Caroline

Do góry

Kalendarium życia i twórczości

• 1821 – Urodziny Gustave’a Flauberta w Rouen we Francji, w rodzinie lekarza Achille-Cléophasa Flauberta, naczelnego chirurga szpitala Hôtel-Dieu.

• 1836 – Podczas wakacji nad morzem młody Flaubert spotyka swą pierwszą miłość, Élise Schlesinger, która stanie się dla niego długoletnim ideałem uczucia i późniejszą inspiracją literacką.

• 1838 – Powstaje jeden z pierwszych tekstów literackich pisarza, młodzieńczy utwór „Mémoires d’un fou”.

• 1840 – Gustave Flaubert zdaje maturę i wyjeżdża do Paryża.

• 1841 – Pod naciskiem ojca rozpoczyna studia prawnicze w Paryżu, które jednak traktuje z dystansem.

• 1844 – Po pierwszych poważnych atakach epilepsji ostatecznie porzuca studia prawnicze i zaczyna poświęcać się pisarstwu.

• 1846 – Po śmierci ojca i siostry wraca do rodzinnego majątku w Croisset, gdzie zamieszkuje w domu matki, spędzając tam znaczną część życia.

• 1846–1855 – Flaubert pozostaje w związku z poetką Louise Colet, który jest jego najpoważniejszym romansem.

• 1849–1852 – W towarzystwie Maxime’a Du Camp odbywa długą podróż na Bliski Wschód, odwiedzając Egipt, Syrię, Palestynę, Grecję i Turcję.

• 1857 – Publikacja powieści „Pani Bovary”, pierwszego dojrzałego dzieła Flauberta, które przedstawia smutne dzieje bohaterki z nieubłaganie realistyczną i naturalistyczną wiernością.

• 1862 – Ukazuje się powieść historyczna „Salammbô”, inspirowana historią starożytnej Kartaginy.

• 1866 – Gustave Flaubert zostaje odznaczony Legią Honorową za zasługi dla literatury francuskiej.

• 1869 – Publikacja powieści „Szkoła uczuć”, będącej w dużej mierze obrazem młodzieńczej miłości autora i życia francuskiej socjety.

• 1874 – Wydanie filozoficzno-fantastycznego utworu „Kuszenie świętego Antoniego”.

• 1877 – Publikacja zbioru opowiadań „Trzy opowieści”, które są ostatnim ukończonym dziełem Flauberta.

• 1880 – Śmierć Gustave’a Flauberta w jego domu w Croisset z powodu wylewu krwi do mózgu.

• 1881 – Pośmiertnie wydana zostaje satyryczna powieść „Bouvard i Pécuchet”, skierowana przeciwko ludzkiej głupocie i podejmująca m.in. problem pisarstwa historycznego.

Do góry

Życiorys Gustawa Flauberta – szczegółowa biografia

Dzieciństwo i edukacja

Gustaw Flaubert (fr. Gustave Flaubert) urodził się 12 grudnia 1821 roku w Rouen w północnej Francji. Był synem cenionego lekarza, Achille-Cléophasa Flauberta, pełniącego funkcję naczelnego chirurga w miejskim szpitalu Hôtel-Dieu. Jego matką była Anne-Justine-Caroline Fleuriot. Rodzicami pisarza byli więc przedstawiciele dobrze sytuowanej, wykształconej mieszczańskiej elity, co zapewniło młodemu pisarzowi stabilne warunki rozwoju. Starszym bratem Gustave’a był Achille, który poszedł w ślady ojca i został lekarzem, natomiast młodszą siostrą – Caroline.

Dzieciństwo przyszłego autora Pani Bovary upłynęło w otoczeniu medycznej rzeczywistości szpitala, ponieważ rodzina mieszkała w jego pobliżu. W dawnym szpitalu Hôtel-Dieu, gdzie dziś znajduje się muzeum historii medycyny, umieszczono później także muzeum poświęcone pisarzowi. Ten wczesny kontakt z ludzkim cierpieniem i chorobą sprawił, że młody Flaubert od najmłodszych lat obserwował życie w jego rzeczywistych przejawach, co miało później ogromny wpływ na jego twórczość literacką.

Już jako dziecko przejawiał talent literacki – Flaubert próbował pisać w bardzo młodym wieku, tworząc pierwsze opowiadania i krótkie teksty. W latach szkolnych uczęszczał do liceum w Rouen, gdzie rozwijał zainteresowania humanistyczne. Jednocześnie powstawały jego utwory młodzieńcze, wśród których znalazły się m.in. Mémoires d’un fou (1838) i Novembre (1842).

W 1836 roku podczas wakacji nad morzem spotkał swą pierwszą miłość, Élise Schlesinger. Było to uczucie, które pozostało w jego pamięci przez całe życie i stało się inspiracją dla powieści „Szkoła uczuć”, będącej obrazem młodzieńczej miłości autora.

Po zdaniu matury w 1840 roku Gustave Flaubert wyjechał do Paryża. Pod naciskiem ojca studia prawnicze rozpoczął w 1841 roku, choć już wtedy czuł, że jego prawdziwym powołaniem jest literatura. Studia w Paryżu traktował raczej jako obowiązek niż pasję. Ostatecznie porzucił studia prawnicze po wystąpieniu poważnych objawów choroby, najprawdopodobniej epilepsji. Od tego momentu postanowił poświęcić się całkowicie pisarstwu.

Rozwój kariery i podróże

Po śmierci ojca w 1846 roku Gustaw Flaubert wrócił do rodzinnego majątku w Croisset niedaleko Rouen. Zamieszkał tam w domu matki, gdzie spędził znaczną część życia. To właśnie w tym miejscu powstała większość jego najważniejszych dzieł. Flaubert prowadził raczej samotniczy tryb życia, oddając się niemal całkowicie pracy literackiej. Był znany jako pisarz niestrudzony, pracujący nad tekstem z niezwykłą precyzją, starając się osiągnąć idealną formę i możliwie największy obiektywizm opisu.

Mimo życia na uboczu utrzymywał bliskie kontakty z literackim środowiskiem Francji. Okresowo odwiedzał paryskich przyjaciół, wśród których byli m.in. Théophile Gautier, Charles Baudelaire, Émile Zola czy Ivan Turgieniew. Do jego najbliższych przyjaciół należeli również poeta Louis Bouilhet oraz podróżnik i pisarz Maxime Du Camp.

W latach 1849–1852 Flaubert odbył długą podróż po świecie. W towarzystwie Maxime’a Du Camp odwiedził Egipt, Palestynę, Syrię, Grecję i Turcję. Podróże te stały się dla niego ogromnym źródłem inspiracji twórczej, a zebrane materiały wykorzystał później przy pisaniu powieści historycznej Salammbô.

Pierwszym dojrzałym dziełem Flauberta była powieść „Pani Bovary” (1857). Autor ukazał w niej smutne dzieje bohaterki z niezwykłą dokładnością i naturalistyczną wiernością, opisując jej życie w sposób chłodny, analityczny i pozbawiony moralizowania. Powieść wzbudziła ogromne kontrowersje i doprowadziła nawet do procesu sądowego, ponieważ oskarżano autora o niemoralność. Ostatecznie jednak Flaubert został uniewinniony, a dzieło zyskało ogromną sławę.

Kolejne powieści Flauberta potwierdziły jego pozycję jednego z najważniejszych pisarzy epoki. W 1862 roku opublikował powieść historyczną „Salammbô”, która przedstawia dramatyczny epizod z dziejów starożytnej Kartaginy. Następnie ukazała się „Szkoła uczuć” (1869), powieść ukazująca życie francuskiej socjety i młodzieńczy idealizm bohatera.

W swojej twórczości Flaubert dążył do stylu przemawiającego samym obrazem rzeczywistości, pisanego ściśle poprawnym językiem i opierającego się na możliwie największym obiektywizmie opisu. Dzięki temu uznawany jest za prekursora naturalizmu i jednego z twórców nowoczesnej powieści realistycznej.

Ostatnie lata i śmierć

Ostatnie lata życia Flauberta były trudnym okresem zarówno pod względem finansowym, jak i osobistym. Po śmierci matki w 1872 roku pisarz popadł w poważne problemy materialne, które pogłębiły się jeszcze wskutek nieudanych inwestycji męża siostrzenicy, Ernesta Commanville’a. Mimo trudnej sytuacji nadal pracował literacko, choć często w listach do przyjaciół uskarżał się na jej męczący charakter.

Jednocześnie doświadczał licznych strat wśród bliskich osób. Utrata przyjaciół, takich jak Louis Bouilhet czy George Sand, była dla niego ogromnym ciosem. Mimo to aż do końca życia pozostał aktywny literacko.

W 1877 roku ukazało się jego ostatnie ukończone dzieło – zbiór opowiadań „Trzy opowieści” (Trois contes). W tym czasie pracował także nad satyryczną powieścią „Bouvard i Pécuchet”, skierowaną przeciwko ludzkiej głupocie i podejmującą m.in. problem pisarstwa historycznego. Niestety dzieło to pozostało nieukończone.

Gustave Flaubert zmarł 8 maja 1880 roku w swoim domu w Croisset z powodu wylewu krwi do mózgu. Pozostawił po sobie niedokończone projekty literackie, w tym powieść Bouvard i Pécuchet, która została opublikowana pośmiertnie. Został pochowany w grobie rodzinnym w Rouen. W jego pogrzebie uczestniczyło wielu wybitnych przedstawicieli francuskiej literatury, w tym Émile Zola, Alphonse Daudet i Guy de Maupassant.

Po śmierci pisarza jego twórczość zyskała jeszcze większe uznanie. Dziś Gustave Flaubert uchodzi za jednego z najwybitniejszych autorów XIX wieku, a jego dzieła, zwłaszcza Pani Bovary, pozostają jednym z fundamentów nowoczesnej powieści europejskiej.

Do góry

Twórczość Gustawa Flauberta – najważniejsze dzieła

W dorobku Gustawa Flauberta kluczowe miejsce zajmują przede wszystkim powieści realistyczne i historyczne, które ukształtowały literaturę europejską XIX wieku. Ten pisarz francuski dążył do przedstawiania świata w jego rzeczywistych przejawach, z możliwie największym obiektywizmem opisu i niezwykłą dbałością o formę. Dzięki temu jego twórczość uznawana jest za jeden z fundamentów nowoczesnej powieści oraz ważny krok w stronę naturalizmu.

Powieści i proza

• Pani Bovary (Madame Bovary) – pierwsze dojrzałe dzieło Flauberta, przedstawiające smutne dzieje bohaterki Emmy Bovary, która nie potrafi odnaleźć szczęścia w prowincjonalnym życiu i popada w kolejne rozczarowania; powieść napisana z nieubłaganie realistyczną i naturalistyczną wiernością.

• Salammbô – powieść historyczna osadzona w starożytnej Kartaginie, opisująca dramatyczne wydarzenia po pierwszej wojnie punickiej; dzieło powstało po podróży pisarza do Afryki Północnej i stanowi przykład jego zainteresowania problemem pisarstwa historycznego.

• Szkoła uczuć (L’Éducation sentimentale) – powieść ukazująca życie francuskiej socjety XIX wieku oraz rozczarowania młodego bohatera; utwór zawiera liczne elementy autobiograficzne i jest w pewnym sensie obrazem młodzieńczej miłości autora.

• Bouvard i Pécuchet – niedokończona powieść satyryczna opublikowana pośmiertnie, skierowana przeciwko ludzkiej głupocie i powierzchownej wiedzy; dzieło podejmuje także temat mechanizmów powstawania wiedzy i błędów w myśleniu.

Utwory literackie o charakterze filozoficznym i historycznym

• Kuszenie świętego Antoniego (La Tentation de saint Antoine) – utwór filozoficzny i symboliczny, łączący elementy historii religii, mitologii i refleksji kulturowej.

• Trzy opowieści (Trois contes) – zbiór trzech nowel będący ostatnim ukończonym dziełem Flauberta; teksty przedstawiają różne historie – od życia zwykłej służącej po wydarzenia biblijne i legendy chrześcijańskie.

Publicystyka, korespondencja i inne utwory

• Korespondencja Gustave’a Flauberta – obszerne listy pisarza do przyjaciół i pisarzy, m.in. George Sand czy Maxime’a Du Camp, w których autor omawia swoje poglądy na literaturę, sztukę i rolę pisarza.

• Mémoires d’un fou – jeden z najwcześniejszych utworów literackich pisarza, należący do jego utworów młodzieńczych, powstały jeszcze przed rozpoczęciem dojrzałej kariery literackiej.

• Novembre – kolejny młodzieńczy utwór o charakterze autobiograficznym, w którym pojawiają się refleksje na temat miłości, samotności i rozczarowań.

Twórczość Flauberta wyróżnia się niezwykłą precyzją języka oraz konsekwentnym dążeniem do artystycznej doskonałości. Autor uważał, że literatura powinna być odtwarzająca życie z możliwie największą dokładnością, dlatego jego powieści cechują się skrupulatnym opisem rzeczywistości i psychologii bohaterów. Dzięki temu Gustave Flaubert uznawany jest za jednego z najważniejszych twórców realizmu oraz za jednego z pisarzy, którzy najsilniej wpłynęli na rozwój nowoczesnej powieści.

Do góry

Najsłynniejsze cytaty Gustawa Flauberta

Twórczość Gustawa Flauberta słynie z niezwykle precyzyjnego stylu oraz wnikliwej obserwacji ludzkiej natury. Pisarz francuski często w swoich powieściach i listach komentował ludzkie słabości, złudzenia oraz mechanizmy społeczne. Wiele jego zdań stało się cytowanymi sentencjami, które do dziś pojawiają się w analizach literackich i opracowaniach dotyczących realizmu w literaturze.

• „Pani Bovary to ja.” – (wypowiedź autora o powieści „Pani Bovary”)

• „Ludzka głupota jest jedyną rzeczą, która nie ma granic.” – (z korespondencji Flauberta)

• „Sztuka powinna być piękna sama w sobie i nie służyć niczemu poza sobą.” – (z listów Flauberta)

• „Nie czytaj tak, jak dzieci czytają dla zabawy, ani jak ambitni dla nauki – czytaj, aby żyć.” – (z korespondencji Flauberta)

• „Dokładność w słowie jest pierwszym obowiązkiem pisarza.” – (z listów o pracy literackiej)

• „Autor powinien być w swoim dziele jak Bóg w stworzeniu – wszędzie obecny, ale nigdzie niewidoczny.” – (z listów do Louise Colet)

• „Szczęście jest snem, a cierpienie rzeczywistością.” – (z powieści „Pani Bovary”)

• „Człowiek marzy o wielkich uczuciach, a życie przynosi mu zwyczajność.” – (z powieści „Szkoła uczuć”)

• „Im więcej poznaję ludzi, tym bardziej kocham zwierzęta.” – (przypisywane Flaubertowi w korespondencji)

• „Talent to długotrwała cierpliwość.” – (z listów o pracy twórczej)

• „Ironia jest ostatnim słowem rozczarowania.” – (z notatek i korespondencji pisarza)

Do góry

Ekranizacje i obecność w kulturze

Twórczość Gustawa Flauberta wielokrotnie inspirowała twórców filmowych, teatralnych oraz telewizyjnych. Szczególnie często adaptowana jest jego najsłynniejsza powieść „Pani Bovary”, która dzięki uniwersalnej historii o niespełnionych marzeniach i rozczarowaniach życiowych doczekała się wielu ekranizacji w różnych krajach. Również inne powieści Flauberta, takie jak Salammbô czy Szkoła uczuć, pojawiały się w adaptacjach teatralnych i filmowych.

• „Madame Bovary” (1934) – reżyseria Jean Renoir.

• „Madame Bovary” (1949) – reżyseria Vincente Minnelli, w roli Emmy Bovary wystąpiła Jennifer Jones.

• „Madame Bovary” (1991) – reżyseria Claude Chabrol, w roli głównej Isabelle Huppert.

• „Madame Bovary” (2000) – francuski film telewizyjny w reżyserii Tima Fywell, z Frances O’Connor w roli Emmy Bovary.

• „Madame Bovary” (2014) – reżyseria Sophie Barthes, w roli głównej Mia Wasikowska.

• „L’Éducation sentimentale” / „Szkoła uczuć” (1962) – filmowa adaptacja powieści Flauberta w reżyserii Alexandre Astruca.

Utwory Gustave’a Flauberta regularnie pojawiają się również na scenach teatralnych, szczególnie Pani Bovary, która bywa adaptowana w formie spektakli dramatycznych oraz monodramów. Postać pisarza i jego dzieła stały się także inspiracją dla wielu twórców literatury i filmu – wpływ jego stylu widoczny jest m.in. w twórczości Émile’a Zoli, Marcela Prousta czy Jamesa Joyce’a, którzy rozwijali realistyczną i psychologiczną powieść nowoczesną.

Do góry

Cechy charakterystyczne twórczości (Styl)

Twórczość Gustawa Flauberta odegrała ogromną rolę w rozwoju nowoczesnej powieści europejskiej. Ten wybitny pisarz francuski dążył do stworzenia literatury opartej na maksymalnej precyzji języka oraz możliwie największym obiektywizmie opisu. Jego dzieła wyróżnia niezwykła dyscyplina stylistyczna, skrupulatna obserwacja rzeczywistości oraz konsekwentne przedstawianie świata w jego rzeczywistych przejawach. Dzięki temu Flaubert jest często uznawany za jednego z najważniejszych twórców realizmu oraz prekursora naturalizmu.

Główne motywy

W powieściach Flauberta pojawia się przede wszystkim motyw rozczarowania życiem, niespełnionych marzeń oraz zderzenia idealistycznych wyobrażeń z banalną codziennością. Widać to szczególnie w powieści „Pani Bovary”, przedstawiającej smutne dzieje bohaterki marzącej o romantycznym życiu, a jednocześnie uwięzionej w prowincjonalnej rzeczywistości. Autor z niezwykłą konsekwencją pokazuje konflikt między marzeniami a realnością.

Częstym tematem jego utworów jest również krytyka społeczeństwa i obnażanie jego hipokryzji. Flaubert w swoich powieściach ukazywał ludzką próżność, fałszywe ambicje oraz pustkę życia mieszczańskiego. W późniejszych dziełach, takich jak Bouvard i Pécuchet, wyraźnie pojawia się także motyw krytyki ludzkiej głupoty oraz powierzchownej wiedzy.

Istotne znaczenie mają także motywy miłości, iluzji i młodzieńczych marzeń, które szczególnie widoczne są w powieści „Szkoła uczuć”. W utworze tym autor przedstawia historię młodego bohatera, którego doświadczenia uczuciowe są w dużej mierze obrazem młodzieńczej miłości autora oraz jego rozczarowania światem.

Język i styl

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech stylu Flauberta była niezwykła dbałość o formę. Pisarz słynął z perfekcjonizmu i wielokrotnie poprawiał każde zdanie, dążąc do osiągnięcia absolutnej precyzji. Tworzył w ściśle poprawnym języku, starając się, aby każde słowo było dokładnie dobrane i brzmiało naturalnie w kontekście całego zdania.

Flaubert był przekonany, że literatura powinna odtwarzać życie z największą możliwą dokładnością. Dlatego w swoich utworach starał się przedstawiać rzeczywistość z nieubłaganie naturalistyczną wiernością, unikając nadmiernego moralizowania czy komentarza autora. Według jego koncepcji narrator powinien pozostawać niewidoczny, a historia powinna przemawiać samym obrazem wydarzeń.

W swoich listach i wypowiedziach Flaubert wielokrotnie podkreślał, że literatura powinna być tworzona z maksymalną dyscypliną i świadomym warsztatem. Był zwolennikiem idei „sztuki dla sztuki”, a pisanie traktował jak wymagającą pracę wymagającą ogromnej cierpliwości. Sam o sobie mówił, że jest pisarzem niestrudzonym, który potrafi godzinami pracować nad jednym zdaniem.

Gatunki

Gustaw Flaubert najlepiej czuł się w formie powieści realistycznej, ponieważ pozwalała mu szczegółowo analizować psychologię bohaterów oraz mechanizmy społeczne. Najważniejsze miejsce w jego dorobku zajmują powieści takie jak „Pani Bovary”, „Salammbô” czy „Szkoła uczuć”, przedstawiające różne aspekty życia społecznego i historycznego.

Oprócz powieści pisał również utwory o charakterze filozoficznym i historycznym, czego przykładem jest „Kuszenie świętego Antoniego”, będące refleksją nad historią religii i kulturą. W późniejszym okresie życia tworzył także nowele i opowiadania, czego przykładem jest zbiór „Trzy opowieści” – ostatnie ukończone dzieło Flauberta.

Twórczość pisarza obejmuje także liczne listy i korespondencję, stanowiące ważne źródło wiedzy o jego poglądach na literaturę oraz proces twórczy. Dzięki nim można lepiej zrozumieć jego własną koncepcję pisania, opartą na precyzji, obiektywizmie i bezkompromisowej pracy nad językiem.

Do góry

Gustaw Flaubert – ciekawostki

Postać Gustawa Flauberta od lat fascynuje badaczy literatury oraz czytelników na całym świecie. Autor Pani Bovary był nie tylko wybitnym pisarzem, lecz także osobą o niezwykle interesującym życiu prywatnym i bardzo oryginalnym podejściu do pracy twórczej. Wokół jego biografii i charakteru narosło wiele ciekawych faktów, które pokazują, jak niezwykłą był postacią w świecie literatury XIX wieku.

• Flaubert zaczął pisać bardzo wcześnie – pierwsze próby literackie podejmował już jako dziecko – miał zaledwie około ośmiu lat, gdy tworzył swoje pierwsze opowiadania i teksty literackie.

• Jego pierwsza wielka miłość stała się inspiracją dla powieści – w młodości młody Flaubert spotkał swą pierwszą miłość, Élise Schlesinger. Była ona starszą, zamężną kobietą i pozostała dla niego nieosiągalnym ideałem uczucia. To doświadczenie znalazło później odbicie w powieści „Szkoła uczuć”.

• Nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci – choć w jego życiu pojawił się burzliwy romans z poetką Louise Colet, był to właściwie jedyny poważny związek miłosny pisarza. Przez większość życia Flaubert pozostał samotny.

• Pisarz całe życie mieszkał niemal w tym samym miejscu – po porzuceniu studiów Flaubert wrócił do Croisset koło Rouen i zamieszkał w domu matki, gdzie spędził większość życia, pracując nad kolejnymi powieściami.

• Był obsesyjnie dokładny w pracy nad tekstem – Flaubert słynął z perfekcjonizmu – potrafił pracować nad jednym zdaniem przez wiele godzin, a nawet dni, aby osiągnąć idealny rytm i brzmienie. Uważał, że literatura powinna być napisana ściśle poprawnym językiem i odtwarzać rzeczywistość z maksymalną precyzją.

• Podróże były dla niego ważnym źródłem inspiracji – w latach 1849–1852 podróżował po Bliskim Wschodzie w towarzystwie pisarza Maxime’a Du Camp. Wyprawa ta miała duży wpływ na jego późniejszą twórczość, zwłaszcza powieść historyczną Salammbô.

• Pani Bovary wywołała skandal – po publikacji powieści „Pani Bovary” autor został oskarżony o niemoralność i stanął przed sądem. Ostatecznie został uniewinniony, a proces przyniósł książce jeszcze większą popularność.

• Utrzymywał kontakt z wieloma wybitnymi pisarzami epoki – do jego przyjaciół i znajomych należeli m.in. Émile Zola, Ivan Turgieniew, Charles Baudelaire oraz George Sand, z którą prowadził obszerną korespondencję.

• Spalił część swojej korespondencji – pod koniec życia Flaubert zdecydował się zniszczyć znaczną część listów, jakie otrzymał od przyjaciół i znajomych. Wśród spalonych dokumentów znajdowały się listy od George Sand i Louise Colet.

• Jego muzeum znajduje się w dawnym szpitalu – w Rouen, w budynku dawnego szpitala Hôtel-Dieu, gdzie pracował jego ojciec, dziś znajduje się muzeum historii medycyny, w którym umieszczono także ekspozycję poświęconą życiu i twórczości Flauberta.

Do góry